Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zasad ustalania i zaliczania do kosztów uzyskania przychodów rezerw celowych tworzonych przez banki

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie pana Jana Króla wicemarszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 2001 r., znak: SPS-0202-5344p/00, interpelacją pana posła Romualda Kazimierza Ajchlera z dnia 14 lutego 2001 r. w sprawie zasad ustalania i zaliczania do kosztów uzyskania przychodów rezerw celowych tworzonych przez banki i w związku z uznaniem przez pana posła odpowiedzi na interpelację z dnia 13 grudnia 2000 r. w podobnej sprawie za niewystarczającą uprzejmie przesyłam wyjaśnienia dotyczące zaliczania po 1 stycznia 2001 r. do kosztów uzyskania przychodów rezerw celowych tworzonych przez banki.    Art. 69 Prawa bankowego definiuje umowę kredytową, a także określa warunki, jakie powinny być spełnione, aby umowa kredytowa była prawnie skuteczna. W powołanym art. 69 ust. 2 Prawo bankowe nakazuje m.in. ustalenie w umowie kredytowej zasad i terminu jego spłaty. Oznacza to, że niedopuszczalne jest udzielenie kredytu bezterminowego, w którym termin spłaty zależy od wypowiedzenia kredytu przez bank. Spłata kredytu może nastąpić jednorazowo lub w ratach. Niespłacenie kredytu w terminie określonym w umowie powoduje, że staje się on kredytem wymagalnym. Oprócz terminu spłaty kredytu umowa kredytowa powinna określać sposób zabezpieczenia spłaty kredytu. Przyjęcie zabezpieczenia spłaty powinno być w umowie określone na tyle precyzyjnie, aby nie było wątpliwości, iż zabezpieczenie dotyczy tego konkretnego kredytu. Obowiązkiem banku jest dopilnowanie, aby przy przyjęciu zabezpieczenia spłaty w umowie kredytowej była oznaczona forma zabezpieczenia, wskazano podmiot ustanawiający zabezpieczenie i oznaczono przedmiot zabezpieczenia przy zabezpieczeniach rzeczowych.    Wprawdzie udzielenie kredytu lub pożyczki oraz uzyskanie spłaty tego kredytu lub pożyczki jest dla banku podatkowo obojętne, ale każde opóźnienie spłaty kredytów lub pożyczek rodzi dla banku określone skutki finansowe. Niektóre z tych skutków są łagodzone poprzez możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kredytów spełniających kryteria i warunki nieściągalności określone w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.    W związku ze złożeniem interpelacji z dnia 14 lutego 2001 r. zawierającej szczegółowe pytania dotyczące zaliczania do kosztów uzyskania przychodów rezerw celowych tworzonych na kredyty wymagalne uprzejmie przekazuję odpowiedzi w kolejności ustalonej przez pana posła.    1. Wartość rezerwy celowej utworzonej zgodnie z przepisami Prawa bankowego i przepisami o rachunkowości podlega zmniejszeniu o wysokość zabezpieczenia określonego w umowie kredytowej zawartej pomiędzy bankiem a klientem na zasadach wynikających z tych przepisów. Przy zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów wysokość każdej rezerwy celowej stanowiącej koszty banku podlega dodatkowo pomniejszeniu o wartość zobowiązań (zabezpieczeń) wymienionych w art. 16 ust. 2b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Zatem kosztem uzyskania przychodów może być tylko ta część rezerwy celowej zaliczonej przez bank do kosztów na podstawie uchwały KNB w sprawie zasad tworzenia rezerw celowych na ryzyko związane z działalnością banków, która dotyczy kredytu wymagalnego, a nieściągalnego, jego nieściągalność została uprawdopodobniona według kryteriów art. 16 ust. 2a pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz nie ma zobowiązania - zabezpieczenia (w całości lub w części) jego spłaty, określonego w art. 16 ust. 2b. Gdy bank w dacie utworzenia rezerwy celowej obniżył jej wysokość o wartość zabezpieczenia pomniejszającego podstawę tworzenia rezerw celowych w oparciu o katalog wynikający z załącznika nr 2 do uchwały 8/1999 KNB z dnia 22 grudnia 1999 r., to kosztem uzyskania przychodów może być tylko ta część kredytu, która w dacie zaliczania do kosztów uzyskania przychodów jest wymagalna, a nieściągalna, i nie jest zabezpieczona jego spłata ani w sposób określony w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, ani w uchwale KNB.    2. Odpowiedź na drugie pytanie zawarte w interpelacji częściowo wynika z pkt 1. Należy mieć przy tym na uwadze, że stosownie do art. 16 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przepisy art. 16 ust. 1 pkt 26 lit. b-d ustawy dotyczą rezerw na ryzyko związane z działalnością banków utworzonych zgodnie z przepisami Prawa bankowego i przepisami o rachunkowości. Zgodnie z art. 81 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości Komisja Nadzoru Bankowego jest zobowiązana do określenia, po zasięgnięciu opinii ministra finansów, zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków i sporządzania innych sprawozdań. Okoliczności wskazujące na możliwość zaliczania rezerw do kosztów wynikają wprost z regulującej zasady tworzenia rezerw celowych uchwały nr 8/1999 Komisji Nadzoru Bankowego z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków (Dz.Urz. NBP nr 26, poz. 43). A zatem banki przy ustalaniu wysokości kosztów uzyskania przychodów z tytułu objętych rezerwami celowymi wątpliwych kredytów (pożyczek) lub straconych kredytów (pożyczek) pomniejszają wartość rezerw celowych utworzonych na zasadach określonych w uchwale Komisji Nadzoru Bankowego w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków o wysokość zabezpieczeń określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Jeśli bank w dacie utworzenia rezerwy celowej zmniejszył jej wysokość o wartość zabezpieczenia pomniejszającego podstawę tworzenia rezerw celowych zgodnie z załącznikiem do uchwały KNB i zaliczył ją do kosztów, to w dacie zaliczania do kosztów uzyskania przychodów ma obowiązek uwzględnienia art. 16 ust. 2b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Gdy bank przy ustalaniu rezerwy celowej na należności zakwalifikowane do kategorii wątpliwych bądź straconych zmniejszył rezerwę o wartość zabezpieczenia pomniejszającego podstawę jej tworzenia, to po raz drugi przy zaliczaniu części rezerwy do kosztów uzyskania przychodów nie ma obowiązku pomniejszania wartości tej rezerwy o zabezpieczenie, które uwzględnione było przy jej tworzeniu, w celu zaliczenia do kosztów banku.    3. W art. 5 ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (DzU nr 60, poz. 700) wprowadzającej aktualne zmiany przepisów podatkowych przewidziano, iż ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2001 r. i ma zastosowanie do dochodów (strat) uzyskanych od tego dnia. Zatem utworzone przez bank rezerwy na kredyty (pożyczki) wątpliwe lub stracone raz zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie przepisów obowiązujących do końca 2000 r. nie podlegają korekcie. Nie podlegają ponownej kwalifikacji (ocenie) w aspekcie uznania ich za koszty uzyskania przychodów według przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, obowiązujących od 1 stycznia 2001 r. Zaś niezaliczone do końca 2000 r., zgodnie z wolą banku, do kosztów uzyskania przychodów rezerwy na kredyty (pożyczki) mogą stanowić koszty uzyskania przychodów po tej dacie tylko w części wymagalnej, a nieściągalnej, gdy nieściągalność ich jest uprawdopodobniona według kryteriów określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.    Odnosząc się do zastrzeżenia pana posła R.K. Ajchlera, iż odpowiedź na interpelację z dnia 13 grudnia 2000 r. została udzielona po upływie terminu, pragnę uprzejmie wyjaśnić, że po otrzymaniu ww. interpelacji w piśmie z dnia 9 stycznia 2001 r., znak: PB 3-060-20/2000, ze względu na konieczność dokonania uzgodnień wobec rozbudowanego zakresu interpelacji poinformowałem, że odpowiedź zostanie udzielona do dnia 31 stycznia 2001 r. Zadeklarowany przeze mnie termin został dotrzymany, co jest zgodne z datą mojej odpowiedzi na interpelację z dnia 31 stycznia 2001 r., znak: PB 3/060-13942-20/HS/01.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Jan Rudowski    Warszawa, dnia 6 kwietnia 2001 r.