Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku programów wspierania budownictwa mieszkaniowego

   W odpowiedzi na interpelację posła Jerzego Wenderlicha z 29 września 1998 r. w sprawie braku programu wspierania budownictwa mieszkaniowego uprzejmie przekazuję poniższe wyjaśnienia.    Sytuację mieszkaniową w Polsce cechuje duża skala nie zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz niski poziom dostępności mieszkań. Szacuje się, że w najbliższych latach należy zapewnić lokum dla około 1,5 mln gospodarstw domowych. Będąca przyczyną powyższej sytuacji stagnacja w sektorze budownictwa mieszkaniowego trwa od ponad 20 lat, a jej punkt kulminacyjny przypadł na okres transformacji ustrojowej. Kryzys dotknął w szczególności budownictwo wielorodzinne realizowane dotychczas przy pomocy środków publicznych.    Niezadowalający jest również stan istniejących zasobów mieszkaniowych. Do 2010 r. do wyburzenia kwalifikuje się 550 tys. mieszkań, co jest wynikiem niskich nakładów na remonty. Luka remontowa, która stanowi zakumulowane skutki nienadążania działalności remontowej za stopą zużywania środków trwałych, jest oceniana na około 36 mld zł.    Nadrobienie tych zaległości nie było i nie jest łatwe z uwagi na szereg uwarunkowań ekonomicznych i społeczno-politycznych, w tym: wysoki poziom stóp procentowych, stosunkowo niską średnią zamożność obywateli, słabo rozwinięty rynek nieruchomości, niekorzystną strukturę wydatków państwa na sferę mieszkalnictwa, gdzie dominuje obsługa zobowiązań zaciągniętych przez budżet w przeszłości, jak również szereg barier utrudniających wzrost podaży mieszkań, co bezpośrednio przekłada się na wysoki poziom cen na rynku.    Od początku lat dziewięćdziesiątych podejmowane były próby zdefiniowania polityki mieszkaniowej państwa w warunkach nowego ustroju. Podstawowe kierunki reformy zawierał ˝Nowy ład mieszkaniowy˝, w świetle którego mieszkanie miało się stać towarem rynkowym, a nie jak dotychczas dobrem osobistym. Zreformowane miały też zostać gospodarka przestrzenna, gospodarka nieruchomościami, prawo budowlane. Owocem tych założeń był pakiet kilku ustaw uchwalonych w 1994 r., wśród których do najważniejszych należały ustawy: o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, o własności lokali, o zagospodarowaniu przestrzennym. Działania te kontynuowano po przyjęciu przez Sejm w dniu 19 sierpnia 1994 r. rezolucji w sprawie założeń polityki mieszkaniowej państwa, do przygotowania których zobowiązano prezesa Rady Ministrów. W wyniku realizacji przyjętych przez Sejm ˝Założeń...˝ stworzono podstawy prawne funkcjonowania nowych instytucji dla rozwiązania szeregu podstawowych problemów wstępujących w mieszkalnictwie. Instytucje te zaistniały dzięki nowym ustawom, m.in.:    - ustawie o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektórych ustaw, wprowadzającej: system kredytowania przez Krajowy Fundusz Mieszkaniowy budowy mieszkań przeznaczonych na wynajem, podstawy działania towarzystw budownictwa społecznego, kasy mieszkaniowe i kredyt kontraktowy;    - ustawie o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw, mającej umożliwiać spłaty kredytów spółdzielczych przy wydatnej pomocy finansowej z budżetu państwa;    - ustawie o listach zastawnych i bankach hipotecznych;    - ustawie o gospodarce nieruchomościami.    Niestety zarówno w odczuciu społecznym, jak i w świetle obiektywnych danych statystycznych wyniki budownictwa mieszkaniowego dalekie są od oczekiwanych przy uchwalaniu ˝Założeń...˝, co jest znaczącym sygnałem o konieczności zmiany polityki państwa w zakresie mieszkalnictwa i dokończenia procesu reform początku lat 90.    W kontekście zasygnalizowanych wyżej uwarunkowań pojawiła się potrzeba opracowania nowych i usprawnienia już funkcjonujących form popierania przez państwo budownictwa mieszkaniowego. W tym celu Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przygotował średniookresową strategię sektorową ˝Gospodarka przestrzenna, nieruchomości, budownictwo mieszkaniowe˝, która została przyjęta przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów w dniu 29 czerwca 1998 r. Jednym z celów strategii jest przełamanie regresu w budownictwie mieszkaniowym, a w efekcie lepsze zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych grup ludności o różnym stopniu zamożności. Środkiem do tak zdefiniowanego celu ma być szybsze wprowadzanie rynkowych mechanizmów finansowania mieszkalnictwa i infrastruktury technicznej przy jednoczesnym tworzeniu stabilnego i czytelnego systemu wspomagania przez państwo mieszkalnictwa i budownictwa mieszkaniowego.    Nowa jakościowo sytuacja w zakresie wspierania budownictwa mieszkaniowego, jaka wyłoniła się w obliczu planowanej reformy systemu podatkowego, a w szczególności w kontekście likwidacji inwestycyjnej ulgi budowlanej, wymusza konieczność przeformułowania instrumentarium kierunkowych działań strategii. W związku z powyższym rząd podjął prace w celu wdrożenia nowych instrumentów wspierania budownictwa mieszkaniowego przy zachowaniu dotychczas funkcjonujących (z wyłączeniem ulg) oraz planowanych do wdrożenia bez względu na zmiany w systemie podatkowym.    Rząd proponuje kontynuację następujących form wspierania mieszkalnictwa i budownictwa mieszkaniowego stosowanych dotychczas:    - refundacji bankom wypłat premii gwarancyjnych posiadaczom książeczek mieszkaniowych;    - przejściowego wykupu odsetek od kredytów mieszkaniowych udzielonych przez banki spółdzielniom mieszkaniowym i osobom fizycznym oraz umarzania części wykupionych odsetek;    - zasilania Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, z którego udziela się preferencyjnych kredytów i pożyczek na częściowe finansowanie kosztów budowy mieszkań na wynajem realizowanych w systemie towarzystw budownictwa społecznego lub spółdzielczym, finansowania inwestycji gmin w zakresie infrastruktury pod budownictwo mieszkaniowe oraz stabilizowania bieżącej płynności kas mieszkaniowych;    - zasilania Funduszu Hipotecznego, którego środki służą refinansowaniu udzielanych przez banki kredytów hipotecznych;    - dodatków mieszkaniowych, które pozwalają stopniowo dostosowywać wysokość czynszów w istniejących zasobach mieszkaniowych do wymogów rynku.    Jako nowe instrumenty, na wdrożenie których nie będą miały wpływu zmiany w systemie podatkowym, należy wymienić:    - program termomodernizacji, którego zadaniem będzie wspieranie inwestycji w zakresie modernizacji cieplnej budynków mieszkalnych, realizowany w formie dopłat ze środków budżetowych do kredytów udzielanych przez banki;    - premie dla oszczędzających w kasach oszczędnościowo-budowlanych, których ostateczna wysokość zależeć będzie od szacowanych obecnie możliwości budżetu państwa.    Nowymi instrumentami, jakie planuje się wprowadzić, aby zniwelować skutki zmiany systemu ulg podatkowych na inwestycje mieszkaniowe, są:    - preferencyjny kredyt na infrastrukturę techniczną pod budownictwo mieszkaniowe, który ma się przyczynić do wzrostu podaży wyposażonych w infrastrukturę gruntów. Pomoc państwa będzie tu miała wieloraki charakter. W pierwszym rzędzie planuje się stworzenie prawnych możliwości sekurytyzacji przez banki hipoteczne wierzytelności komunalnych poprzez emisję publicznych listów zastawnych. Po wtóre, rozważa się utworzenie i wyposażenie w środki Krajowego Funduszu Wspierania Inwestycji Komunalnych, służącego do finansowania skupu obligacji komunalnych, ich pakietowania oraz plasowania na krajowym i międzynarodowym rynku kapitałowym. Innym sposobem wspierania byłoby kredytowanie tego rodzaju inwestycji na preferencyjnych zasadach ze środków istniejącego już Krajowego Funduszu Mieszkaniowego;    - preferencyjny kredyt na remonty i modernizacje budynków mieszkalnych, który ma na celu utrzymanie istniejącej substancji mieszkaniowej, co zapobiegać będzie dalszemu spadkowi podaży mieszkań. Program zakłada finansowanie do 70% kosztów remontu przy pomocy preferencyjnego kredytu ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, który właściciel budynku otrzymywałby za pośrednictwem banków uniwersalnych;    - dopłaty do kredytu na budowę lub zakup mieszkania na rynku pierwotnym proponowane w zamian za utratę korzyści, jakie oferuje obecnie obowiązujący system ulg podatkowych. Dopłaty będą realizowane ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego za pośrednictwem banków uniwersalnych. Zakres ekwiwalentności nowego systemu w stosunku do sytemu ulg będzie uwzględniał ogólny poziom obciążenia obywateli z tytułu podatków, który docelowo ma ulec znacznemu obniżeniu. Nowy system pozwoli jednocześnie na ograniczenie występujących obecnie nadużyć wynikających z niedoskonałości przepisów podatkowych w tym zakresie.    Poza wymienionymi wyżej formami wspierania dyskutuje się także utworzenie Funduszu Komunalnego mającego wspomóc gminy w finansowaniu inwestycji komunalnych przy użyciu kredytu oraz propozycje wsparcia ze środków publicznych budowy i eksploatacji obiektów dla osób pozbawionych dachu nad głową.    Zgodnie z założeniami strategii nowe działania mają się charakteryzować maksymalnym wykorzystaniem mechanizmów rynkowych oraz oddziaływaniem na wszystkie grupy ludności poprzez dobór instrumentów właściwych ze względu na stopień zamożności. Należy stwierdzić, że proponowane nowe instrumenty spełniają te warunki. Zastąpienie dotychczasowych form wspierania bardziej rynkowymi, w których mniejszą niż dotąd rolę pełnią dotacje, większą zaś kredyt, pozwoli na zwiększenie efektywności systemu wspierania mieszkalnictwa, a tym samym efektywności wykorzystania środków budżetowych.    Prezes Urzędu Mieszkalnictwa    Sławomir Najnigier    Warszawa, dnia 26 października 1998 r.