Debaty sejmoweVI Kadencja

Interpelacja w sprawie podjęcia prac nad projektem nowelizacji ustawy o podatku od towarów i usług, uwzględniającym definicję budownictwa społecznego

   Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej zaistniały istotne zmiany w kwestii podatków pośrednich. Poza wzrostem stawek podatkowych na wiele towarów i usług modyfikacje dotyczyły również zasad rozliczania podatku VAT. Wyrażając w referendum zgodę na przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, zgodziliśmy się na przyjęcie całego dorobku prawnego UE (tzw. acquis communautaire). Gdy chodzi o prawo podatkowe, jego skutki są najbardziej widoczne na gruncie podatków pośrednich, czyli przede wszystkim podatku od wartości dodanej (VAT).    Podstawą harmonizacji VAT w UE jest treść art. 93 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (traktatu rzymskiego). Zobowiązał on Radę UE do wprowadzenia regulacji niezbędnych do ujednolicenia przepisów w zakresie podatków obrotowych, akcyzowych i innych form pośredniego opodatkowania w stopniu, w jakim jest to konieczne do ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego.    Utworzenie rynku wewnętrznego, czyli wspólnego obszaru państw członkowskich, pozbawionego wewnętrznych granic, na którym warunki dokonywania transakcji między podmiotami, mającymi siedzibę w różnych państwach członkowskich, są porównywalne z obowiązującymi dla transakcji krajowych, stanowiło niezbędny krok do pełnej integracji gospodarczej w ramach UE. Idea rynku wewnętrznego jako odzwierciedlenie podstawowych wolności traktatowych (tj. swobodnego przepływu towarów i usług) wymaga bowiem zapewnienia, aby w jego ramach towary i usługi były opodatkowane w sposób wykluczający nierówną konkurencję, przypadki podwójnego opodatkowania czy też brak opodatkowania. Z tego względu VAT i akcyza stały się głównym obszarem harmonizacji przepisów podatkowych Wspólnoty, a cel ten jest realizowany głównie poprzez uchwalanie przez Radę UE dyrektyw.    W odniesieniu do określonych towarów Polska wynegocjowała okresy przejściowe na przyjęcie stawek VAT wedle wysokości stosowanych w Unii Europejskiej (m.in. na nowe mieszkania, usługi budowlane i remontowe: jest to 7%, czyli mniej niż w UE; okres obowiązujący do końca 2007 r.).    Zgodnie z prawodawstwem wspólnotowym po akcesji Polski do Unii Europejskiej polska ustawa o VAT i przepisy wykonawcze odnoszące się do niej musiały stać się zgodne z VI dyrektywą, tzw. konstytucją unijnego VAT.    VI dyrektywa UE nr 77/388 z 17 maja 1977 r. jest podstawowym wspólnotowym aktem prawnym harmonizującym przepisy prawne państw członkowskich UE w zakresie podatku obrotowego VAT. Należy jednak pamiętać, że dyrektywa po jej uchwaleniu nie staje się automatycznie elementem krajowego porządku prawnego. Wiąże ona bowiem państwa, do których jest skierowana, jedynie co do celu, jaki ma być osiągnięty, pozostawiając poszczególnym państwom swobodę wyboru środków i form jego realizacji.    Dyrektywa ta reguluje zasady harmonizacji przepisów prawnych państw członkowskich UE w zakresie podatku obrotowego. Dyrektywa ta tworzy dla państw Unii zręby wspólnego, a zarazem w dużym stopniu ujednoliconego systemu podatku od wartości dodanej. Cechą dyrektyw UE jest między innymi to, iż akty prawne poszczególnych państw członkowskich dotyczące materii objętej dyrektywą muszą być z nią zgodne. Dla polskiego podatnika po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej najistotniejsze jest zatem to, iż, począwszy od dnia akcesji, nasza ustawa o VAT i przepisy wykonawcze do niej będą musiały być zgodne m.in. z VI dyrektywą.    W świetle VI dyrektywy, w obszarach, gdzie dyrektywa wprost na to wskazuje, kraje członkowskie mają możliwość wprowadzenia własnych rozwiązań w zakresie podmiotu, przedmiotu, podstawy opodatkowania oraz zwolnienia podatkowego. Możliwość autoregulacji jest jednak prawnie ograniczona. Jednym z takich rozwiązań jest np. stawka obniżona podatku VAT. Zezwala się na ustalenie niższej stawki, niemniej zastrzega się, że nie może być ona niższa niż 5% i może być stosowana wyłącznie w odniesieniu do towarów i usług o szczególnym charakterze społecznym.    Dyrektywa unijna dopuszcza niższą stawkę tylko w przypadku ˝dobudowy, budowy, remontu lub przebudowy budynków mieszkalnych w ramach polityki społecznej˝.    Po wejściu Polski do UE jednym z podstawowych wymagań, jakie powinny spełniać przepisy VAT, jest ich zgodność z przepisami wspólnotowymi. Polska, wstępując do Wspólnoty, zobowiązała się do dostosowania swoich przepisów o podatku od wartości dodanej do przepisów unijnych. Obowiązek ten wynika z art. 1 VI Dyrektywy VAT. Jeżeli Polska nie wprowadzi w wyznaczonym terminie do swoich krajowych przepisów zasad zawartych w VI Dyrektywie lub zrobił to w sposób nieprawidłowy, to w razie sporu z fiskusem podatnik może powoływać się wprost na przepisy VI Dyrektywy. Oznacza to, że w takiej sytuacji możesz pominąć przepisy krajowe i stosować bezpośrednio do swojej sytuacji przepisy wspólnotowe.    Stanowisko to potwierdził wielokrotnie Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Na gruncie polskich przepisów wynika to zarówno z ratyfikowanego traktatu o przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, jak i z Konstytucji RP.    Źródłem prawa Unii Europejskiej są dyrektywy. Zgodnie z art. 189 Traktatu Europejskiego dyrektywa wiąże każde państwo członkowskie w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Należy przypomnieć, że dyrektywy są wiążące, ale ich postanowienia przenosi się do systemu prawa krajowego.    Polska ma więc nieograniczoną swobodę w określeniu budownictwa traktowanego jako objętego programem społecznym.    W negocjacjach z Unią Europejską Polska zagwarantowała sobie możliwość stosowania 7-proc. VAT-u na mieszkania i usługi budowlane związane z mieszkaniami do końca 2007 r. W 2008 r. VAT powinien wzrosnąć do 22 proc. (taka jest u nas podstawowa stawka). Jednak równocześnie dyrektywa unijna dopuszcza stosowanie niższej stawki w przypadku ˝dobudowy, budowy, remontu lub przebudowy budynków mieszkalnych w ramach polityki społecznej˝.    Interes społeczny jest odmienny jednak od interesu Ministerstwa Finansów. Resortowe propozycje nowych stawek podatkowych są próbą kompromisu między interesem społecznym a interesem fiskusa. Znaczna większość mieszkań i domów w Polsce najprawdopodobniej nie zostanie objęta wyższą stawką VAT. Od 2008 roku 22-proc. podatkiem mają być objęte lokale luksusowe, czyli mieszkania o powierzchni powyżej 120 m2 i domy powyżej 200 m2. Mniejsze lokale mają pozostać przy obniżonej 7-proc. stawce VAT. Może się okazać, że po 2007 r. klient kupujący od dewelopera dom zapłaci 7 proc. VAT, a ten, kto wybuduje go tzw. systemem gospodarczym, będzie obciążony 22-proc.    Inwestorzy pewnie zaczną kombinować, jak obejść tego typu ograniczenia. Np. można byłoby kupić dwa mieszkania, dajmy na to po 70 m2, aby je potem połączyć. W czasach PRL istniała norma powierzchniowa dla domów jednorodzinnych, która wynosiła 110 m2. Ludzie budowali więc domy z niższym parterem, bo wówczas nie wliczał się on do powierzchni normatywnej. I tym razem może powstanie jakiś nowy model architektury.    Takie rozwiązanie nie zrujnuje wprawdzie rynku mieszkaniowego, ale, jak każde ograniczenie, jest dla niego szkodliwe. Polska ma prawdopodobnie najgorszą sytuację mieszkaniową w całej UE. Miarą może być chociażby liczba mieszkań na tysiąc mieszkańców. U nas ten wskaźnik wynosi 330, podczas gdy w krajach starej Unii często przekracza 500. Co gorsza, od roku ceny nowych mieszkań w największych aglomeracjach rosną szybciej niż zarobki.    Jeżeli do końca roku nie zostanie zmieniona definicja budownictwa społecznego, Komisja Europejska nie zgodzi się na utrzymanie obniżonej stawki podatku. Powodem tego jest konflikt dotychczasowych zapisów w prawie polskim z przepisami obowiązującymi w Unii Europejskiej. Zatem 7-proc. stawka VAT w przypadku nowych mieszkań oraz usług budowlanych być może będzie obowiązywać tylko do końca przyszłego roku.    Dyrektywa VI wprowadziła pojęcie budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. W przepisach UE nie określono jednak ani definicji, ani zasad jej tworzenia czy choćby warunków brzegowych zakresu budownictwa mieszkaniowego, które mogłoby być traktowane jako budownictwo społeczne. Oznacza to, że państwo członkowskie, które dla celów podatkowych chce określić budownictwo objęte społecznym programem mieszkaniowym, nie jest nawet w najmniejszym stopniu ograniczone w swobodzie dokonania tego określenia. Jest w tym obszarze suwerenne.    Podwyżka VAT-u o 15% mogłaby w znaczący sposób wpłynąć na wzrost cen nieruchomości, a tym samym ograniczyć możliwości ich nabywania przez najmniej zamożnych obywateli. Niezbędne są działania rządu mające na celu utrzymanie obniżonej stawki podatku od towarów i usług (VAT), które pozwolą zapobiec takiej sytuacji i podtrzymać dynamiczny rozwój tego sektora gospodarki w przyszłości.    Ludzie kupują coraz większe mieszkania i domy, bo rosną ich aspiracje. 7-proc. stawka VAT powinna być utrzymana dla całego budownictwa mieszkaniowego. Im więcej powstanie mieszkań i domów, tym więcej budżet zyska na podatkach. Tak więc kwestia podatku VAT w budownictwie ma fundamentalne znaczenie dla gospodarki krajowej.    Czy Ministerstwo Finansów jest gotowe do przygotowania projektu nowelizacji ustawy o VAT uwzględniającego definicje budownictwa społecznego?    Z poważaniem    Poseł Grzegorz Tobiszowski    Warszawa, dnia 8 grudnia 2006 r.